Menu
Η ακτινική υπερκεράτωση, γνωστή και ως ακτινική ή ηλιακή κεράτωση, αποτελεί μια από τις συχνότερες βλάβες του δέρματος. Δεν πρόκειται μόνο για ένα αισθητικό πρόβλημα αφού οι βλάβες αυτές αποτελούν προκαρκινικές καταστάσεις με κίνδυνο εξαλλαγής τους σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του δέρματος.
Πρόκειται για μια πολύ συνηθισμένη δερματική βλάβη που συνδέεται άμεσα με την αθροιστική και χρόνια έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία. Οι βλάβες παρουσιάζονται συνήθως σε μέρη του σώματος που εκτίθενται περισσότερο στον ήλιο ενώ στο δέρμα γύρω από τις ακτινικές υπερκερατώσεις παρατηρούνται συχνά σημεία φωτογήρανσης.
Παράγοντες κινδύνου αποτελούν:
Η κύρια αιτία των ακτινικών υπερκερατώσεων είναι μια: οι υπεριώδεις ακτίνες (UV). Αυτός είναι και ο λόγος που σε χώρες όπως η Ελλάδα με έντονη ηλιοφάνεια τους περισσότερους μήνες του χρόνου τα περιστατικά είναι περισσότερα συγκριτικά με χώρες που δεν έχουν τις ανάλογες καιρικές συνθήκες.
Η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία μετράει αθροιστικά στην περίπτωση των ακτινικών υπερκερατώσεων. Ακόμη κι αν η έκθεση είναι ολιγόλεπτη αλλά γίνεται σε καθημερινή βάση, ο κίνδυνος παραμένει αυξημένος. Ακόμη και σε ημέρες με συννεφιά, δεν είμαστε απολύτως ασφαλείς από τις ακτίνες του ήλιου αφού μπορούν να περάσουν μέσα από τα σύννεφα ακόμη κι αν δεν τις νιώθουμε το ίδιο έντονα όπως σε μια ημέρα με ηλιοφάνεια.
Επίσης, βλάβες από την ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να προκύψουν και μέσω της αντανάκλασης των υπεριωδών ακτίνων, π.χ. στο χιόνι ή από το τζάμι του αυτοκινήτου.
Στην περίπτωση του solarium, χρησιμοποιείται ακτινοβολία μεγαλύτερου μήκους κύματος που καταστρέφει το DNA των κυττάρων του δέρματος. Αυτό συμβάλλει στην εμφάνιση, την αύξηση ή ακόμη και την εξαλλαγή των ακτινικών υπερκερατώσεων σε καρκίνο του δέρματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι ανεξάρτητα από τις ακτινικές υπερκερατώσεις, η χρήση solarium αυξάνει σημαντικά το ρίσκο ανάπτυξης μελανώματος.
Οι ακτινικές υπερκερατώσεις έχουν τις περισσότερες φορές μια συγκεκριμένη κλινική εικόνα. Μπορεί όμως και να μοιάζουν με άλλες δερματοπάθειες γι’ αυτό είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε μερικά από τα βασικά της χαρακτηριστικά ώστε να γίνει άμεσα δερματολογική εκτίμηση σε περίπτωση ύποπτης βλάβης.
Πρόκειται για βλάβες που παρουσιάζονται συνήθως με τα εξής χαρακτηριστικά:
Οι θέσεις εντόπισης των ακτινικών υπερκερατώσεων είναι κυρίως σε ηλιοεκτιθέμενα σημεία με τα συνηθέστερα να είναι:
Στην αρχή οι βλάβες είναι μικρού μεγέθους χωρίς έντονα χαρακτηριστικά οπότε και είναι εύκολο να διαφύγουν της προσοχής. Όσο εξελίσσονται, μεγαλώνουν σε μέγεθος και γίνονται πιο ερυθρές. Η πάχυνση γίνεται εντονότερη και υπάρχει περίπτωση να συνοδεύονται από αιμορραγία. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να υπάρξει άμεση δερματολογική εκτίμηση για τα τεθεί η διάγνωση και να αποφασιστεί το κατάλληλο πλάνο θεραπείας.
Είναι σημαντικό να είναι ξεκάθαρο στους ασθενείς με ακτινικές υπερκερατώσεις ότι αυτές οι συγκεκριμένες βλάβες δεν είναι καρκίνος. Πρόκειται για προκαρκινικές καταστάσεις που ανήκουν στην πρώιμη μορφή των ακανθοκυτταρικών καρκινωμάτων (SCC) προκαλώντας βλάβη στην ανώτερη στιβάδα του δέρματος.
Το ποσοστό των ακτινικών υπερκερατώσεων που θα εξελιχθούν σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αν μείνουν χωρίς θεραπεία είναι 5-10% σύμφωνα με την Αμερικανική Δερματολογική Εταιρεία. Ωστώσο, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε μετά από πόσο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να γίνει μια τέτοια εξαλλαγή.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που χρειάζεται τακτική παρακολούθηση από δερματολόγο. Τόσο σε περίπτωση νέων ύποπτων βλαβών όσο και σε γνωστές βλάβες που μπορεί να έχει γίνει σύσταση για απλή παρακολούθηση.
Η επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής μεθόδου εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως ο αριθμός των βλαβών, η θέση τους, το βάθος τους, η ηλικία του ασθενούς και το ατομικό ιστορικό του. Όμως όποια μέθοδος κι αν επιλεγεί θα πρέπει να γίνει την κατάλληλη χρονική στιγμή με προτεραιότητα την ασφάλεια και την καλύτερη αποθεραπεία του ασθενούς.
Υπάρχουν συγκεκριμένες κρέμες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως τοπική θεραπεία για τις ακτινικές υπερκερατώσεις. Η επιλογή εξαρτάται τόσο από τις ίδιες τις βλάβες όσο και από το ατομικό ιστορικό του ασθενούς και οι συνήθως χρησιμοποιούμενες είναι οι εξής:
Οι παραπάνω κρέμες πρέπει να εφαρμόζονται κατόπιν δερματολογικής οδηγίας και ο ασθενής να παρακολουθείται ανά τακτά χρονικά διαστήματα για την πορεία της θεραπείας και την πιθανή εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργείων (π.χ. εμφάνιση ερυθήματος της περιοχής).
Πρόκειται για μια μη επεμβατική μέθοδο κατά την οποία εφαρμόζεται ένας φωτοευαισθητοποιητικός παράγοντας (5-ALA) τοπικά στις βλάβες. Στη συνέχεια, ο ασθενής εκτίθεται στο φως του ήλιου για 2 ώρες με αποτέλεσμα την καταστροφή των κυττάρων της βλάβης. Μετά το διάστημα αυτό, ο παράγοντας απομακρύνεται. Είναι ιδανική μέθοδος για πολυάριθμες βλάβες.
Η συχνότερα χρησιμοποιούμενη μέθοδος ειδικά αν οι βλάβες είναι επιφανειακές. Δεν απαιτείται αναισθησία. Γίνεται χρήση ειδικής συσκευής που ψεκάζει τις βλάβες με υγρό άζωτο. Μετά τον ψεκασμό μπορεί να υπάρξει ερυθρότητα, οίδημα ή ακόμη και φουσκάλα τοπικά στο σημείο της βλάβης ενώ μετά την επούλωσή της υπάρχει η πιθανότητα εμφάνισης αχρωμικής κηλίδας. Αν υπάρχει επιλογή, είναι καλύτερο να αποφεύγεται η συγκεκριμένη μέθοδος τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ενδείκνυται σε μεμονωμένες ακτινικές υπερκερατώσεις, μικρού μεγέθους. Πρόκειται για χειρουργικό laser, που επιτρέπει την αφαίρεση των ανώτερων στοιβάδων του δέρματος με μεγάλη ακρίβεια, ενώ ταυτόχρονα το δέρμα γύρω από τις βλάβες παραμένει ανέπαφο. Μπορεί να γίνει με ή χωρίς τη χρήση τοπικής αναισθησίας.
Η πρόληψη της εμφάνισης των ακτινικών υπερκερατώσεων βασίζεται κυρίως στην σωστή προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία. Πιο συγκεκριμένα:
Η έγκαιρη αναγνώριση και η σωστή διαχείριση των ακτινικών υπερκερατώσεων έχουν μεγάλη σημασία για την πρόληψη του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος του δέρματος. Σε περίπτωση που παρατηρείτε στο δέρμα σας νέες βλάβες ή βλάβες που έχουν διαφοροποιηθεί, επικοινωνήστε με το ιατρείο μας για να γίνει άμεσα δερματολογική εκτίμηση και να ακολουθηθεί το καταλληλότερο πλάνο θεραπείας.
