Πώς να ξεχωρίσετε τις δερματικές αλλεργίες από άλλες παθήσεις του δέρματος;

Τί είναι η δερματική αλλεργία;

Με τον όρο δερματική αλλεργία εννοούμε την μη φυσιολογική ανοσολογική απόκριση του οργανισμού σε έναν εκλυτικό παράγοντα, δηλαδή ενός αλλεργιογόνου. Αποτέλεσμα της αλλεργίας είναι η δημιουργία φλεγμονής με συμπτώματα όπως ερυθρότητα, οίδημα και κνησμός, ως αντίδραση στην ενεργοποιήση συγκεκριμένων κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος με επακόλουθο την απελευθέρωση φλεγμονωδών διαμεσολαβητών όπως της ισταμίνης.

Συχνότεροι τύποι

Στην καθημερινότητα υπάρχουν ορισμένοι τύποι δερματικής αλλεργίας που είναι συχνότεροι και πρέπει να μπαίνουν στη διαφοροδιάγνωση ενός τέτοιου επεισοδίου. Μερικοί από αυτούς είναι:

Ατοπική δερματίτιδα
Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής
Κνίδωση
Φωτοαλλεργία
Φαρμακευτική αλλεργία

Συνήθεις αλλεργιογόνοι παράγοντες

Οι εκλυτικοί παράγοντες μιας δερματικής αλλεργίας διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Εκείνοι που ευθύνονται συνήθως για τις περισσότερες αντιδράσεις στο μεγαλύτερο ποσοστό του γενικού πληθυσμού είναι:

Μέταλλα όπως το νικέλιο που βρίσκεται πολύ συχνά σε κοσμήματα
Φάρμακα, κυρίως ορισμένα αντιβιοτικά όπως οι πενικιλλίνες και τα ΜΣΑΦ
Χημικές ουσίες που βρίσκονται σε κοινά οικιακά καθαριστικά και απορρυπαντικά
Φυτά, όπως ο δηλητηριώδης κισσός
Προϊόντα με λάτεξ
Αρώματα και καλλυντικά όπως οι βαφές μαλλιών
Εισπνεόμενα όπως η γύρη
Τσιμπήματα όπως η μέλισσα και η σφήκα
Τροφές όπως τα οστρακοειδή, οι ξηροί καρποί και τα αυγά

Ποιά είναι τα βασικά συμπτώματα δερματικής αλλεργίας;

Υπάρχουν ορισμένα βασικά συμπτώματα που θα εμφανιστούν ανεξαρτήτως του αιτιολογικού παράγοντα, γιατί συνδέονται με την δημιουργία φλεγμονώδους αντίδρασης που ενεργοποιείται σε κάθε δερματική αλλεργία. Τέτοια συμπτώματα είναι ο κνησμός, η ερυθρότητα και το οίδημα τοπικά, που μπορεί να εκδηλωθούν μέσα σε λίγα λεπτά ή ακόμη και μέρες μετά την επαφή με τον αλλεργιογόνο παράγοντα, αναλόγως του είδους της αντίδρασης υπερευαισθησίας.

Ένα επίσης σημαντικό σύμπτωμα της δερματικής αλλεργίας είναι το εξάνθημα που αναλόγως του αιτιολογικού παράγοντα μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, το κνιδωτικό εξάνθημα παρουσιάζεται εντός κάποιων ωρών από την επαφή με το αλλεργιογόνο, με τους χαρακτηριστικού πομφούς, που εντός 24ώρου έχουν εξαφανιστεί εντελώς από το δέρμα. Στην περίπτωση μιας δερματίτιδας εξ επαφής με κάποιο αλλεργιογόνο, μπορεί να παρουσιαστούν φυσαλίδες ενώ στην ατοπική δερματίτιδα το εξάνθημα έχει έντονη ξηρότητα και απολέπιση.

Ποιές άλλες παθήσεις του δέρματος μπορεί να μοιάζουν με αλλεργία;

Υπάρχουν διάφορες δερματικές παθήσεις που μπορεί να παρουσιάζουν παρόμοια συμπτωματολογία με της δερματικής αλλεργίας κάτι που να δυσχεραίνει περισσότερο τη διάγνωση. Συνήθως όμως, η κάθε πάθηση έχει κάτι που την κάνει να ξεχωρίζει.

Αλλεργία ή Ατοπική δερματίτιδα

Η ατοπική δερματίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος, που εμφανίζεται συνήθως σε παιδική ηλικία που μπορεί να υποτροπιάσει σε διάφορες φάσεις στη ζωή του ασθενούς. Ο κνησμός είναι έντονος και αναλόγως της ηλικίας οι ερυθηματολεπιδώδεις βλάβες εντοπίζονται σε συγκεκριμένες θέσεις. Υπάρχει γενετική προδιάθεση και συχνά υπάρχει αλλεργικό υπόβαθρο κάτι που μπορεί να δυσκολέψει τη διαφοροδιάγνωση.

Αλλεργία ή Ψωρίαση

Η ψωρίαση είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος που προκύπτει από διαταραχή της ανοσολογικής ρύθμισης και έχει γενετικό υπόβαθρο. Και εδώ υπάρχουν εκλυτικοί παράγοντες, οι οποίοι όμως προκαλούν ερυθηματώδεις πλάκες με έντονη λεπιδώδη εμφάνιση, χωρίς συνοδά συμπτώματα ή με ήπιο κνησμό, και τυπικές εντοπίσεις σε περιοχές όπως οι αγκώνες, τα γόνατα και το τριχωτό κεφαλής.

Αλλεργία ή Μυκητιάσεις

Οι μυκητιάσεις είναι αρκετά συχνό αίτιο δερματικών βλαβών. Προκαλούνται από μύκητες και ευνοείται η ανάπτυξή τους από συνθήκες υγρασίας και εφίδρωσης. Οι βλάβες τους είναι χαρακτηριστικές, με σαφή όρια που έχουν έντονα στοιχεία, όπως ερυθρότητα και απολέπιση, ενώ το κέντρο της βλάβης είναι πιο υγιές. Μπορεί να υπάρχει κνησμός αλλά δεν είναι τόσο έντονος όσο στην περίπτωση της αλλεργικής δερματίτιδας.

Αλλεργία ή Ροδόχρους πιτυρίαση

Η ροδόχρους πιτυρίαση είναι μια αυτοπεριοριζόμενη δερματοπάθεια που ξεκινά στην πλειονότητα των περιπτώσεων με μια μονήρη βλάβη, συνήθως στρογγυλή, με ερυθηματολεπιδώδη εμφάνιση. Στη συνέχεια εξελίσσεται σε γενικευμένο εξάνθημα που εμφανίζεται κυρίως στον κορμό. Μπορεί να συνυπάρχει με ήπιο κνησμό. Υποχωρεί αυτόματα μετά από κάποιες ημέρες ή εβδομάδες.

Αλλεργία ή Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα

Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα είναι μια αρκετά συχνή, πολυπαραγοντική δερματική πάθηση χωρίς το ανοσολογικό υπόβαθρο που έχουν οι δερματικές αλλεργίες. Η εντόπιση της σμηγματορροϊκής έχει τυπικές θέσεις με συχνότερες το τριχωτό κεφαλής, τα φρύδια, τα αυτιά, το πρόσωπο και στο στήθος. Οι βλάβες έχουν χαρακτηριστικά λιπαρά λέπια με έντονη ερυθρότητα και μπορεί να συνυπάρχει και κνησμός. Σημαντικός εκλυτικός παράγοντας είναι το stress.

Πώς γίνεται η διάγνωση από τον δερματολόγο;

Η διαδικασία διάγνωσης της δερματικής αλλεργίας περιλαμβάνει ιδανικά τον εντοπισμό του τύπου της αλλεργίας και του εκλυτικού της παράγοντα. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις που δεν είναι εύκολος ο εντοπισμός των παραπάνω.

Αρχικά πρέπει να γίνει κλινική εξέταση του εξανθήματος και λήψη ενός πλήρους ιστορικού γύρω από την συνοδό συμπτωματολογία. Η θέση του εξανθήματος, η χρονική εξέλιξη των συμπτωμάτων και η συσχέτισή τους με κάποιο πιθανό αιτιολογικό παράγοντα είναι σημαντικές πληροφορίες για την διαφοροδιάγνωση. Εξίσου σημαντικό είναι το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό του ασθενούς, π.χ. ιστορικό ατοπικής δερματίτιδα σε παιδική ηλικία, για την υποβοήθηση της διάγνωσης.

Εάν τα παραπάνω δεν είναι αρκετά για να θέσουν τη διάγνωση της αλλεργικής δερματίτιδας, μπορούν να γίνουν πιο εξειδικευμένες εξετάσεις. Για παράδειγμα, τα Patch Tests ή οι δερματικές δοκιμασίες νυγμού με τα πιθανά αλλεργιογόνα, σε υποψία αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής ή κνίδωσης. Επίσης, μπορεί να γίνει μέτρηση της ανοσοσφαιρίνης IgE στον ορό του αίματος του ασθενούς ή σε πιο σπάνιες περιπτώσεις, βιοψία δέρματος, για αποκλεισμό άλλων σοβαρότερων παθήσεων.

Πότε υποψιαζόμαστε αλλεργική αντίδραση;

Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι η χρονολογική συσχέτιση εμφάνισης των συμπτωμάτων μετά από επαφή με κάποιον εκλυτικό παράγοντα.Η αντίδραση μπορεί να είναι άμεση, όπως στην περίπτωση της κνίδωσης, ή καθυστερημένη, όπως στην δερματίτιδα εξ επαφής.

Αρκετά σημαντική είναι η θέση εμφάνισης κνησμού, που είναι και το κυρίαρχο σύμπτωμα της αλλεργικής αντίδρασης. Άλλα συνοδά συμπτώματα είναι η ερυθρότητα ή το εξάνθημα με σαφή όρια στην προσβεβλημένη περιοχή. Για παράδειγμα, στους λοβούς των αυτιών μετά από σκουλαρίκια από νικέλιο ή γύρω από τα βλέφαρα σε εφαρμογή νέου προϊόντος μακιγιάζ.

Επιπλέον στοιχείο υπέρ της αλλεργικής αντίδρασης είναι η ύφεση των συμπτωμάτων κατόπιν απομάκρυνσης του πιθανού αιτιολογικού παράγοντα ή η επιδείνωσή τους μετά από παρατεταμένη έκθεση.

Τί να προσέξετε για να βοηθήσετε τον γιατρό στη διάγνωση

Σύμφωνα με τις παραπάνω ενδείξεις για το πότε πρόκειται για δερματική αλλεργική αντίδραση, προκύπτουν ορισμένες πληροφορίες που είναι πολύ χρήσιμες να έχει παρατηρήσει ο ασθενής πριν την ιατρική εξέταση, ώστε να είναι πιο πλήρες το ιστορικό του.

Η ακριβής έναρξη των συμπτωμάτων, συνδυαστικά με οποιαδήποτε επιδείνωση ή βελτίωση, έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη διάγνωση. Σε περίπτωση που υπάρχει εξάνθημα σε έξαρση, να γίνει σωστή απομνημόνευση των χαρακτηριστικών του, ακόμη και μέσω μιας φωτογραφίας, γιατί μπορεί μέχρι την επίσκεψη να έχει υποχωρήσει. Επίσης, θα βοηθούσε αρκετά μια καταγραφή προϊόντων που χρησιμοποιήθηκαν πρώτη φορά ή δραστηριοτήτων εκτός της κλασικής ρουτίνας (π.χ. καθάρισμα αποθήκης). Το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό είναι απαραίτητο, ειδικά αν υπάρχει προηγούμενο επεισόδιο αλλεργίας. Τέλος, είναι χρήσιμη η καταγραφή όλων των φαρμακευτικών ή καλλυντικών προϊόντων που χρησιμοποιήθηκαν, και αν προκάλεσαν επιδείνωση ή βελτίωση των συμπτωμάτων.

Πότε να απευθυνθείτε σε δερματολόγο

Υπάρχουν μερικά σημεία και συμπτώματα που θα ήταν καλό να εκτιμηθούν άμεσα από δερματολόγο δίνοντας πάντα προτεραιότητα στην ασφάλεια του ασθενούς. Μερικά από αυτά είναι:

Ο κνησμός ή/και το εξάνθημα παραμένουν ακόμη και μετά την διακοπή του υποτιθέμενου ερεθιστικού παράγοντα
Όταν δεν είναι ξεκάθαρη η αιτιολογία του ερεθισμού και απαιτείται διερεύνηση
Σε ξαφνική επιδείνωση των συμπτωμάτων
Όταν αφορά βρέφη, παιδιά ή άλλες ευπαθείς ομάδες (ανοσοκατασταλμένοι, έγκυες)
Σε σοβαρά συστηματικά συμπτώματα όπως δύσπνοια, κοιλιακό άλγος, έμετοι, υπόταση, πυρετός, οίδημα σε πρόσωπο ή αναπνευστική οδό, ταχέως εξελισσόμενο εξάνθημα

Πρόληψη αλλεργικών δερματικών αντιδράσεων

Η πρόληψη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στις δερματικές αλλεργίες και χρειάζεται μερικά απλά μέτρα για την αποφυγή μελλοντικών αντιδράσεων.

Αρχικά, είναι χρήσιμο να γίνεται καταγραφή όλων των εκλυτικών παραγόντων που ενδεχομένως προκάλεσαν την δερματική αλλεργία. Σε περίπτωση αγοράς νέου προϊόντος (προσωπικής υγιεινής, καλλυντικά, απορρυπαντικά), να δίνεται προσοχή στα συστατικά που περιέχει με προτίμηση τα υποαλλεργικά με 0% άρωμα ή αλκοόλη. Είναι καλό τα προϊόντα που είναι καινούργια να δοκιμάζονται για λίγες ημέρες σε μια μικρή περιοχή του σώματος ή του προσώπου πριν γίνει η κανονική εφαρμογή τους. Με τα καθαριστικά οικιακής χρήσης, να χρησιμοποιούνται γάντια (όχι από λάτεξ σε τυχόν ευαισθησία) για την αποφυγή επαφής με ερεθιστικές ουσίες.

Τέλος, φροντίζουμε την υγεία του δέρματός μας καθημερινά, διατηρώντας την ακεραιότητα του επιδερμιδικού φραγμού, μέσω χρήσης ήπιων καθαριστικών και υποαλλεργικών ενυδατικών προϊόντων. Αποφεύγουμε το πλύσιμο με πολύ ζεστό νερό και την παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία. Εφαρμόζουμε πάντα αντηλιακό με υψηλό δείκτη προστασίας και φυσικά φίλτρα.