Φωτοδερματίτιδα: Τι είναι η αλλεργία στον ήλιο & πώς αντιμετωπίζεται

Η έκθεση στον ήλιο μπορεί να έχει ευεργετικές ιδιότητες στον οργανισμό αρκεί να γίνεται με τον σωστό τρόπο και την απαραίτητη προφύλαξη. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που ο ήλιος μπορεί να αποτελεί το ξεκίνημα δερματικών αντιδράσεων ανεξαρτήτως των συνθηκών έκθεσης του ασθενούς στην υπεριώδη ακτινοβολία.

Φωτοδερματίτιδα, φωτοαλλεργία ή αλλεργία στον ήλιο: Τι είναι τελικά;

Πολλές φορές οι όροι συγχέονται οπότε αρχικά θα ήταν χρήσιμο να ξεκαθαρίσουμε τα εξής:

  • Φωτοαλλεργία: ανοσολογική αντίδραση που απαιτεί την παρουσία κάποιας ουσίας (π.χ.αρώματος) που αντιδρά με την UV ακτινοβολία δημιουργώντας μια κλινική εικόνα όμοια με της αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής. Μπορεί να επεκταθεί και σε σημεία του σώματος που δεν εκτίθενται στον ήλιο. 
  • Αλλεργία στον ήλιο: ο ιατρικός όρος που περιγράφει σωστότερα την αντίδραση αυτή είναι το Πολύμορφο Εξάνθημα εκ Φωτός. Είναι η συνηθέστερη φωτοδερματοπάθεια στην οποία δεν υπάρχει κάποια εξωγενής ουσία που να αντιδρά με την ηλιακή ακτινοβολία (όπως στην περίπτωση της φωτοαλλεργίας). Αντιθέτως, την προκαλεί κάποιος άγνωστος ενδογενής παράγοντας με την κλινική εικόνα να περιορίζεται μόνο στα σημεία που εκτίθενται στον ήλιο. Εμφανίζει έξαρση τους καλοκαιρινούς μήνες και υποχωρεί πλήρως τους χειμερινούς.  

 

Η φωτοδερματίτιδα είναι ένας γενικότερος όρος για μια ευρύτερη κατηγορία δερματοπαθειών με συχνότερη μορφή της την αλλεργία στον ήλιο (ή αλλιώς το πολύμορφο εξάνθημα εκ φωτός). Στο παρόν άρθρο θα χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον ευρύτερο όρο προκειμένου να αναλύσουμε τα αίτια, τα συμπτώματα και την αντιμετώπισης αυτής της πάθησης. 

Αίτια φωτοδερματίτιδας

Η ηλιακή ακτινοβολία δεν αποτελεί από μόνη της το αίτιο για την εκδήλωση της φωτοδερματίτιδας. Ο μηχανισμός της περιλαμβάνει μια αλλεργικού τύπου αντίδραση από κάποιο άγνωστο αντιγόνο ενδογενούς προέλευσης. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων υπεύθυνη ακτινοβολία είναι η UVA και λιγότερο η UVB. 

Παρουσιάζεται συχνότερα σε ανοιχτόχρωμα δέρματα και με τις γυναίκες να προσβάλλονται περισσότερο από τους άνδρες. Παρότι η ηλικία εμφάνισης είναι περίπου 30 ετών, μπορεί να παρουσιαστεί και σε μεγαλύτερες ηλικίες και παιδιά.  

Η εποχικότητα παίζει κύριο ρόλο στην φωτοδερματίτιδα. Εμφανίζεται όταν σημεία του σώματος που ήταν καλυμμένα με ρούχα τον χειμώνα εκτίθενται ξαφνικά στον ήλιο. Γι’ αυτό συμβαίνει κυρίως άνοιξη ή αρχή καλοκαιριού. 

Συμπτώματα φωτοδερματίτιδας: Πώς εκδηλώνεται στο δέρμα

Η φωτοδερματίτιδα εκδηλώνεται σε σημεία του δέρματος με άμεση έκθεση στον ήλιο. Συνηθέστερα εντοπίζεται στη πρόσθια επιφάνεια των χεριών, στον θώρακα (ντεκολτέ) και στις κνήμες. Εμφανίζεται συχνότερα ως ερυθηματοβλατιδώδες εξάνθημα με συνοδό κνησμό. 

Τα συμπτώματα της φωτοδερματίτιδας παρουσιάζονται εντός 24ωρών από την ηλιακή έκθεση και υποχωρούν σταδιακά σε 1-2 εβδομάδες, υπό την προϋπόθεση να μην συνεχιστεί η έκθεση στον ήλιο.

Αν ο ασθενής συνεχίζει και εκτίθεται στον ήλιο, εμφανίζονται νέες βλάβες που μπορεί να επεκταθούν και σε σημεία του σώματος που καλύπτονται από ρούχα. Σταδιακά, με την συνεχή έκθεση, το δέρμα αποκτά αντοχή και τα συμπτώματα εμφανίζονται σε ηπιότερη μορφή. 

Αντιμετώπιση φωτοδερματίτιδας: Τι κάνω όταν εμφανιστεί και τι πρέπει να αποφύγω

Ο άμεσος στόχος είναι να σταματήσει το εξάνθημα και να ηρεμήσει το αίσθημα κνησμού. Είναι σημαντική η αποφυγή στην ηλιακή ακτινοβολία για τις επόμενες ημέρες που το εξάνθημα είναι έντονο, οπότε προτιμάμε εσωτερικούς χώρους ή σημεία με σκιά. 

Τοπικά στο σημείο του εξανθήματος, μπορεί να βοηθήσει η εφαρμογή γάζας/καθαρής πετσέτας με κρύο νερό για 10 λεπτά πολλές φορές την ημέρα ή ένα gel με καθαρή αλόη, χωρίς πρόσθετα αρώματα ή οινόπνευμα που θα ερεθίσουν περισσότερο το δέρμα. 

Αν η φαγούρα είναι έντονη μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντιισταμινικά χάπια. Τα δεύτερης γενιάς δεν προκαλούν υπνηλία οπότε είναι χρήσιμα σε περίπτωση λήψης τους μέσα στην ημέρα. 

Εξίσου σημαντικό είναι να θυμόμαστε την αποφυγή:

  • Προϊόντων με οξέα (π.χ. ρετινόλη, AHA)
  • Scrub όλων των ειδών
  • Ζεστού νερού
  • Σαπούνια με αρώματα

Θεραπεία φωτοδερματίτιδας: Τι συνιστούν οι Δερματολόγοι

Προς το παρόν δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για την φωτοδερματίτιδα οπότε ο στόχος η συμπτωματική αντιμετώπιση των εξάρσεων. Για το εξάνθημα μπορούν να χρησιμοποιηθούν κορτιζονούχες κρέμες ή τοπικοί αναστολείς καλσινευρίνης. Σε σοβαρότερες μορφές μπορούν να δοθούν κορτικοστεροειδή από το στόμα για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. 

Σε ασθενείς με συμπτώματα που δεν υποχωρούν μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπεία φωτο-απευαισθητοποίησης με ακτινοβολία UVB στενού φάσματος, που γίνεται σε εξειδικευμένα κέντρα με στόχο την εξοικείωση του δέρματος στην ηλιακή ακτινοβολία πριν την έναρξη της θερινής περιόδου. 

Αντηλιακό για αλλεργία στον ήλιο & πρόληψη υποτροπών

Τα πιο ασφαλή αντηλιακά είναι τα mineral δηλαδή με διοξείδιο του τιτανίου και οξείδιο του ψευδαργύρου. Τα φυσικά τους φίλτρα δεν απορροφώνται από το δέρμα και γι’ αυτό δεν δημιουργούν αντίδραση με την ηλιακή ακτινοβολία. Σε περίπτωση που ο ασθενής θέλει οπωσδήποτε να χρησιμοποιήσει αντηλιακό με χημικά φίλτρα, είναι καλό να επιλέξει αντηλιακά νεότερης γενιάς με υποαλλεργικά φίλτρα. 

Οι γενικότεροι κανόνες που ισχύουν για την προστασία του δέρματός μας απέναντι στην ηλιακή ακτινοβολία ισχύουν και στην περίπτωση της φωτοδερματίτιδας. Αποφεύγουμε την έκθεση στον ήλιο μεταξύ 10:00-17:00, χρησιμοποιούμε ειδικό ρουχισμό με πιστοποίηση UPF 50+ κυρίως για τις περιοχές που εμφάνισαν το εξάνθημα. Καλλυντικά και αρώματα είναι καλό να μην χρησιμοποιούνται πριν την έκθεση στον ήλιο καθώς αποτελούν συχνά παράγοντες έκλυσης δερματικών αντιδράσεων.  

Το πιο σημαντικό μέτρο πρόληψης για μείωση των υποτροπών της φωτοδερματίτιδας είναι η σταδιακή έκθεση στον ήλιο από τις πρώτες ημέρες της άνοιξης. Η έκθεση πρέπει να γίνεται στην αρχή για λίγα μόνο λεπτά και φυσικά όχι τις ώρες αιχμής που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Η έκθεση αυτή σταδιακά αυξάνεται χρονικά με στόχο το δέρμα να μην εμφανίζει εξάνθημα μετά από έκθεση περίπου 20-30 λεπτά.

Πότε να επισκεφτείτε Δερματολόγο για τη φωτοδερματίτιδα

Η φωτοδερματίτιδα είναι μια σχετικά συχνή δερματοπάθεια που πολλές φορές υποχωρεί μόνη της και γι’ αυτό οι ασθενείς είναι εξοικειωμένοι με την διαχείρισή της. Παρόλα αυτά, είναι ασφαλές να γίνεται δερματολογική εκτίμηση αν παρουσιαστεί κάτι από τα παρακάτω:

  • Για να τεθεί με βεβαιότητα η διάγνωση της φωτοδερματίτιδας. 
  • Υπάρχει εκτεταμένη εξάπλωση του εξανθήματος.
  • Εκτός του εξανθήματος και του κνησμού παρουσιάζονται και άλλα συμπτώματα όπως: πόνος, ναυτία, ζάλη, πονοκέφαλος, πυρετός, αρθραλγίες, αδυναμία.
  • Το εξάνθημα σχηματίζει φουσκάλες με υγρό, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο δευτερογενούς λοίμωξης.
  • Το εξάνθημα δεν παρουσιάζει καμία βελτίωση μετά από 4-5 ημέρες.
  • Οι υποτροπές είναι αρκετά συχνές επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής. 
  • Σε λήψη νέας φαρμακευτικής αγωγής λίγο πριν την έναρξη εμφάνισης φωτοδερματίτιδας.