Φαγούρα από τον ήλιο: Η σωστή αντιμετώπιση
Τους καλοκαιρινούς μήνες είναι λογικό να περνάμε περισσότερο χρόνο εκτιθέμενοι στην ηλιακή ακτινοβολία. Σε κάποιους ανθρώπους όμως η έκθεση αυτή μπορεί να γίνει ανυπόφορη λόγω έντονης φαγούρας.
Αυτό μπορεί να οφείλεται σε διάφορες δερματολογικές καταστάσεις, μερικές από τις οποίες θα αναφέρουμε παρακάτω. Ας δούμε όμως τα πράγματα με τη σειρά!
Τί είναι η ηλιακή φαγούρα;
Η ηλιακή φαγούρα, ή αλλιώς ο κνησμός μετά από έκθεση στον ήλιο, αναφέρεται στο σύμπτωμα που προκαλείται λόγω της αντίδρασης της ηλιακής ακτινοβολίας (UVA, UVB) στο δέρμα μας. Μπορεί να αποτελεί μια ήπια ενόχληση αλλά σε περίπτωση που επιμένει είναι καλό να μην το αγνοούμε καθώς μπορεί να κρύβει μια δερματολογική κατάσταση που χρήζει αξιολόγησης.
Υπάρχουν παράγοντες κινδύνου;
Ορισμένες καταστάσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στο πόσο ευαίσθητο είναι το δέρμα μας στην ηλιακή ακτινοβολία. Οικογενειακό ιστορικό με ανάλογες αντιδράσεις στον ήλιο, αυτοάνοσες δερματοπάθειες, ευαίσθητος φωτότυπος δέρματος, ιστορικό εκζέματος και απότομη ηλιακή έκθεση χωρίς προηγηθείσα προσαρμογή είναι μερικοί από τους παράγοντες που διαφοροποιούν την αντίδραση του δέρματος στον ήλιο.
Ποιές είναι οι συχνότερες αιτίες φαγούρας μετά από ηλιακή έκθεση;
Μερικές από τις συχνότερες αιτίες εμφάνισης κνησμού μετά από έκθεση στον ήλιο είναι οι εξής:
- Πολύμορφο εξάνθημα εκ φωτός: περιγράφεται ως η συχνότερη μορφή “αλλεργίας στον ήλιο”. Δεν πρόκειται για κανονική αλλεργία αλλά μια αντίδραση του οργανισμού στην ηλιακή ακτινοβολία που εμφανίζεται λίγες ώρες έως και 2 ημέρες μετά την έκθεση στον ήλιο. Μερικά από τα συμπτώματα είναι φαγούρα, ερυθρότητα, μικρά σπυράκια ή φυσαλίδες και εμφανίζεται κυρίως άνοιξη ή καλοκαίρι.
- Ηλιακή κνίδωση: πρόκειται για μια σπανιότερη, αλλεργικού τύπου αντίδραση στην ηλιακή ακτινοβολία κατά την οποία απελευθερώνεται ισταμίνη. Ξεκινά μέσα σε λίγα λεπτά από την έκθεση και οι βλάβες μπορεί να υποστρέψουν εντός λίγων ωρών με την προϋπόθεση ότι ο ασθενής έχει απομακρυνθεί από τον ήλιο. Εμφανίζονται χαρακτηριστικοί πομφοί (σαν τσίμπημα κουνουπιού) ή πλάκες με συνοδό αίσθημα κνησμού και καύσου.
- Φωτοαλλεργικές και Φωτοτοξικές αντιδράσεις: σ’ αυτές τις δύο περιπτώσεις η αντίδραση προκύπτει από συνδυασμό έκθεσης στον ήλιο και κάποιας ουσίας που ήρθε σε άμεση επαφή με το δέρμα ή έγινε λήψη της από το στόμα. Οι συχνότερα υπεύθυνες ουσίες είναι ορισμένα αρώματα και καλλυντικά, παλαιότερης τεχνολογίας αντηλιακά και φάρμακα (τετρακυκλίνες, δοξυκυκλίνη, ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, ισοτρετινοΐνη κ.α.).
Φαγούρα από κάψιμο στον ήλιο
Η διαφορά μεταξύ ηλιακού εγκαύματος και αλλεργικής αντίδρασης
Στο ηλιακό έγκαυμα, η UV ακτινοβολία έχει προκαλέσει βλάβη στα κύτταρα του δέρματος. Η βλάβη αυτή προκαλεί φλεγμονή στο δέρμα με συνέπεια την ενεργοποίηση μηχανισμών αποκατάστασής του. Συνήθως η φαγούρα εμφανίζεται μόλις ξεκινήσει να ξεφλουδίζει το δέρμα και άρα να επουλώνεται.
Στην αλλεργική αντίδραση, η φαγούρα είναι το αποτέλεσμα μιας έντονης αντίδρασης του ανοσοποιητικού μας συστήματος στην ηλιακή έκθεση. Μπορεί να παρατηρηθούν και άλλα συμπτώματα όπως εξανθήματα, σπυράκια, πομφοί (πετάλες) αλλά η φαγούρα είναι συνήθως το κυρίαρχο και πιο ενοχλητικό σύμπτωμα.
Πως επηρεάζεται το δέρμα μετά από υπερβολική έκθεση
Ο πιο χαρακτηριστικός μηχανισμός που προκαλεί βλάβη στο δέρμα μετά από υπερβολική ηλιακή έκθεση είναι μέσω της διαταραχής του DNA των κερατινοκυττάρων που υπέστησαν το ηλιακό έγκαυμα.
Η απάντηση του οργανισμού είναι μια οξεία φλεγμονώδης αντίδραση σε συνδυασμό με απελευθέρωση ουσιών όπως η ισταμίνη και οι προσταγλανδίνες προκαλώντας αίσθημα πόνου και φαγούρας. Ο επιδερμιδικός φραγμός διαταράσσεται, το δέρμα αφυδατώνεται και γίνεται περισσότερο ευαίσθητο.
Συμπτώματα που υποδεικνύουν βλάβη από τον ήλιο
- Ερεθισμός: εντός λίγων ωρών από την έκθεση
- Φαγούρα: συνήθως 1-2 ημέρες μετά την έκθεση, μπορεί και πριν το ξεφλούδισμα
- Ξεφλούδισμα: το ανώτερο στρώμα του κατεστραμμένου δέρματος φεύγει, ξεκινά η επούλωση του δέρματος
- Πόνος: το δέρμα μπορεί να είναι ευαίσθητο στο άγγιγμα και ελαφρώς πρησμένο
Φαγούρα στο σώμα και στα χέρια από τον ήλιο
Η εμφάνιση κνησμού σε ορισμένα σημεία του σώματος δεν είναι τυχαία και γι’ αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό να γνωρίζουμε από που προκύπτει ώστε να μπορέσουμε να προστατευτούμε καλύτερα.
Γιατί επηρεάζονται πλάτη, ώμοι και στήθος;
Οι περιοχές αυτές δέχονται πιο κάθετα και παρατεταμένα σε διάρκεια την ηλιακή ακτινοβολία, ειδικά σε δραστηριότητες όπως το κολύμπι, το περπάτημα ή τα θαλάσσια αθλήματα. Είναι επίσης σύνηθες να μην βάζουμε επαρκή ποσότητα αντηλιακού στα συγκεκριμένα σημεία και να μην το ανανεώνουμε αρκετές φορές.
Γιατί επηρεάζονται τα χέρια από την έκθεση στον ήλιο;
Τα χέρια μας, και κυρίως οι ραχιαίες τους επιφάνειες, είναι μια περιοχή που εκτίθεται συνεχώς στην ηλιακή ακτινοβολία, τους περισσότερους μήνες τον χρόνο. Μάλιστα η έκθεσή τους είναι πάντα δυσανάλογη με την εφαρμογή αντηλιακής προστασίας αφού συνήθως ξεχνάμε να βάλουμε αντηλιακό στην καθημερινότητα μας σε δραστηριότητες όπως η οδήγηση ή το περπάτημα.
Φαγούρα από καλλυντικά ή αντηλιακά;
Το δέρμα στην περιοχή των χεριών και του στήθους είναι λεπτότερο συγκριτικά με άλλα σημεία, κάτι που το κάνει πιο ευπαθές σε βλαπτικούς παράγοντες όπως για παράδειγμα χημικά φίλτρα σε παλαιότερου τύπου αντηλιακά και αρώματα σε καλλυντικές κρέμες.
Η αντίδραση είναι συνήθως με τη μορφή εκζέματος δηλαδή έντονης φαγούρας και κοκκινίλας.
Πως να ανακουφιστείτε από τη φαγούρα από τον ήλιο
Η φαγούρα στο δέρμα μετά την ηλιακή έκθεση χρειάζεται τη σωστή αντιμετώπιση για την ανακούφιση των συμπτωμάτων και την αποφυγή περαιτέρω ερεθισμού του δέρματος.
Απλές και καταπραϋντικές μέθοδοι
Οι δροσερές κομπρέσες που εφαρμόζονται για 15-20 λεπτά προσφέρουν άμεση ανακούφιση από τον κνησμό και το αίσθημα καύσου ενώ η αλόη (ιδανικά στην καθαρή μορφή της) έχει ενυδατική και ήπια αντιφλεγμονώδη δράση.
Οι ενυδατικές κρέμες βοηθούν στην αποκατάσταση του επιδερμιδικού φραγμού ώστε να μειωθεί το αίσθημα φαγούρας κυρίως αν περιέχουν πανθενόλη, υαλουρονικό οξύ ή κεραμίδια. Μπορούν να εφαρμοστούν αρκετές φορές μέσα στη μέρα για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Φαρμακευτική παρέμβαση για πιο δύσκολες περιπτώσεις
Τα αντιισταμινικά χρειάζονται σε περιπτώσει που ο κνησμός είναι αρκετά έντονος κάτι που υποδηλώνει αλλεργική αιτιολογία. Ιδίως τα από του στόματος νεότερης γενιάς αντιισταμινικά δεν προκαλούν υπνηλία και είναι ασφαλή για τον οργανισμό.
Η τοπική αγωγή κορτιζόνης, ακόμη και ήπιας ισχύος, προσφέρει σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων σε περιπτώσεις έντονης φλεγμονής και κνησμού που δεν υποχωρεί. Η χρήση αντιισταμινικών και κορτιζονούχων αλοιφών πρέπει να γίνεται πάντα κατόπιν ιατρικής συμβουλής και μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα.
Τι πρέπει να αποφύγετε μετά την έκθεση στον ήλιο
Ακόμη και στην περίπτωση που δεν έχει προκληθεί φαγούρα ή κάποιο άλλο σύμπτωμα από την συσσωρευμένη έκθεση στον ήλιο, είναι καλό να αποφύγουμε να κάνουμε τα εξής:
- Πλύσιμο με ζεστό νερό, καθώς η αγγειοδιαστολή που θα προκαλέσει θα αυξήσει την αίσθηση του κνησμού
- Κατανάλωση αλκοόλ γιατί ενδέχεται να αφυδατώσει ακόμη περισσότερο τον οργανισμό
- Ξύσιμο της περιοχής που εκτέθηκε στον ήλιο, γιατί μπορεί να προκληθεί μεγαλύτερος τραυματισμός του επιδερμιδικού φραγμού και κατ’ επέκταση ανάπτυξη δευτερογενούς λοίμωξης
- Χρήση αρωμάτων ή προϊόντων με οινόπνευμα καθώς αποτελούν ερεθιστικούς παράγοντες.
Πότε να επισκεφθείτε γιατρό λόγω φαγούρας από τον ήλιο;
Η εμφάνιση φαγούρας μετά από ηλιακή έκθεση δεν αποτελεί επείγον σύμπτωμα και συνήθως είναι διαχειρίσιμη με απλά μέσα. Υπάρχουν όμως ορισμένες περιπτώσεις που χρειάζονται ιατρική αντιμετώπιση. Μερικές από αυτές είναι οι εξής:
- Εξάνθημα με φυσαλίδες
- Οίδημα, ειδικά σε μάτια και χείλη
- Εκροή υγρού από τα πάσχοντα σημεία
- Γενικά συμπτώματα όπως πυρετός, ναυτία, ζάλη, πονοκέφαλος, κοιλιακό άλγος και αίσθημα κακουχίας
- Αίσθημα κνησμού που δεν υποχωρεί με απλά μέτρα αντιμετώπισης
- Φαγούρα ή εξάνθημα που εμφανίζεται μετά από κάθε έκθεση στον ήλιο, ακόμη και για μικρό χρονικό διάστημα