Πρήξιμο και μόλυνση από τσίμπημα κουνουπιού : Τι να βάλετε και πότε είναι επικίνδυνο

Οι καλοκαιρινοί μήνες φέρνουν στο μυαλό μας διακοπές, ήλιο και θάλασσα.

Δυστυχώς, όμως φέρνουν και περισσότερα τσιμπήματα από κουνούπια συγκριτικά με οποιοδήποτε άλλη περίοδο του χρόνου. Ας δούμε λοιπόν κάποιες χρήσιμες πληροφορίες γύρω από τα τσιμπήματα κουνουπιών και την αντιμετώπισή τους.

Γιατί μας τσιμπάνε τα κουνούπια;

Κάτι που οι περισσότεροι ίσως να μην γνωρίζουν είναι ότι μόνο τα θηλυκά κουνούπια τσιμπάνε. Χρειάζονται τις πρωτεΐνες που βρίσκονται στο αίμα μας για την ανάπτυξη των αυγών τους. Το σάλιο τους περιέχει πρωτεΐνες που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό μας σύστημα οδηγώντας σε κνησμό, ερυθρότητα και το σχηματισμό του χαρακτηριστικού πομφού. Στα περισσότερα είδη κουνουπιών, οι ώρες που είναι πιο επίφοβες για τσιμπήματα είναι η αυγή και το σούρουπο καθώς τότε η θερμοκρασία είναι σχετικά χαμηλή και έχει περισσότερη υγρασία. Αυτός είναι και ο λόγος που τα κουνούπια βρίσκονται συνήθως σε σκιερά σημεία με στάσιμα νερά (π.χ. γύρω από γλάστρες, φρεάτια, πισίνες, γκαζόν).

Εκτός όμως από τα σκιερά και υγρά μέρη, τα κουνούπια έχουν προτιμήσεις και στο ποιους τσιμπάνε. Σύμφωνα με τους διεθνείς οργανισμούς υγείας (CDC, WHO) υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που καθιστούν κάποια άτομα πιο ευάλωτα στα τσιμπήματα:

Διοξείδιο του άνθρακα (CO2): καταστάσεις που μας κάνουν να αναπνέουμε με μεγαλύτερη συχνότητα και άρα να αποβάλλουμε περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα, όπως κατά την άθληση ή την περίοδο της εγκυμοσύνης.
Ιδρώτας: όταν ιδρώνουμε παράγουμε ορισμένες ουσίες όπως το γαλακτικό οξύ και η ουρία που προσελκύουν ακόμη περισσότερο τα κουνούπια.
Ομάδα αίματος: ορισμένες έρευνες υποστηρίζουν ότι τα κουνούπια τσιμπάνε συχνότερα τα άτομα με ομάδα αίματος Ο.

Τσίμπημα από κουνούπι: Τι μπορώ να βάλω και τι να αποφύγω

Το τσίμπημα από κουνούπι είναι απλό στην διαχείρισή του. Ωστόσο, ορισμένες φορές μπορεί να χρειαστεί ιδιαίτερη προσοχή για μια πιο σωστή αντιμετώπιση.

Πρώτες ενέργειες

Όταν προκύψει τσίμπημα από κουνούπι, είναι σημαντικό να δράσουμε άμεσα και σωστά, ώστε να αποφευχθούν ενοχλητικά συμπτώματα όπως έντονος κνησμός, πρήξιμο ή ακόμα και δευτερογενής μόλυνση. Αν και πολλές φορές η αντίδρασή μας είναι αυθόρμητη, όπως το ξύσιμο, στην πραγματικότητα, η πρώτη φροντίδα του σημείου πρέπει να είναι προσεκτική και στοχευμένη.

Παρακάτω ακολουθούν οι βασικές πρώτες ενέργειες που συστήνονται από δερματολόγους για τη σωστή αντιμετώπιση του τσιμπήματος.

Όχι ξύσιμο της περιοχής του τσιμπήματος: όσο δύσκολο κι αν είναι δεν πρέπει να ξύσουμε το σημείο κυρίως γιατί θα προκληθεί περαιτέρω επιδείνωση της ήδη υπάρχουσας φλεγμονής αλλά και γιατί υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να προκαλέσουμε δευτερογενή μόλυνση.
Πλύσιμο της περιοχής: καθαρισμός της περιοχής του τσιμπήματος με νερό και σαπούνι για να αποφευχθεί ο κίνδυνος μόλυνσης.
Εφαρμογή κρύας κομπρέσας: το κρύο στο σημείο του τσιμπήματος θα μειώσει το αίσθημα κνησμού και θα βοηθήσει στον περιορισμό της φλεγμονής μέσω της αγγειοσύσπασης.

Πρήξιμο από τσίμπημα κουνουπιού

Το πρήξιμο αποτελεί μια φυσιολογική τοπική αντίδραση του οργανισμού στο σάλιο του κουνουπιού, το οποίο εισέρχεται στο δέρμα κατά το τσίμπημα. Στους περισσότερους ανθρώπους, προκαλεί μια ήπια αντίδραση: ερυθρότητα, φαγούρα και μικρό οίδημα στην περιοχή, που υποχωρούν μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες χωρίς παρέμβαση. Ωστόσο, το μέγεθος και η ένταση του οιδήματος μπορεί να ποικίλουν ανάλογα με:

την ευαισθησία του κάθε ατόμου
τον αριθμό των τσιμπημάτων
αν έχει προηγηθεί ξύσιμο ή μόλυνση στο σημείο

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πρήξιμο μπορεί να είναι εκτεταμένο, επίμονο ή να συνοδεύεται από συμπτώματα όπως πόνος, θερμότητα, έντονη φαγούρα ή ακόμα και εκροή υγρού. Αυτές οι ενδείξεις ίσως υποδηλώνουν δευτερογενή λοίμωξη ή έντονη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού.

Εφαρμογή ειδικής αλοιφής

Υπάρχουν ειδικές αλοιφές που βοηθούν στην αντιμετώπιση του τσιμπήματος από κουνούπια. Οι τρεις βασικές κατηγορίες στις οποίες θα αναφερθούμε πιο λεπτομερώς παρακάτω είναι:

Κορτιζονούχες κρέμες ή αλοιφές
Αντιισταμινικά gel ή κρέμες
Καταπραϋντικές κρέμες (π.χ. με καλαμίνη)

Πότε πρέπει να αναζητήσετε ιατρική συμβουλή;

Το τσίμπημα κουνουπιού είναι κάτι απλό αλλά είναι καλό να γίνει μια ιατρική εκτίμηση σε περίπτωση που συμβαίνει κάποιο από τα εξής:

Τα συμπτώματα επιδεινώνονται παρά την εφαρμογή των ειδικών τοπικών σκευασμάτων.
Εμφανιστούν συστηματικά συμπτώματα όπως: πυρετός, μυαλγίες, πονοκέφαλος.
Σημεία δευτερογενούς μόλυνσης του τσιμπήματος: έντονη ερυθρότητα, εκτεταμένο οίδημα, πόνος, πύον, τοπική διόγκωση λεμφαδένων, πυρετός.
Ειδικές πληθυσμιακές ομάδες που πιθανόν να χρήζουν αντιβιοτικής αγωγής όπως: τα παιδιά που τείνουν να ξύνονται πιο ανεξέλεγκτα και ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς που έχουν αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα και άρα είναι πιο επιρρεπείς σε δευτερογενή δερματική λοίμωξη.

Τσίμπημα από μολυσμένο κουνούπι: πότε πρέπει να ανησυχήσουμε;

Ασθένειες από τσιμπήματα κουνουπιών στην Ελλάδα

Στην χώρα μας η συχνότερη ασθένεια που μπορεί να προκληθεί από τσίμπημα κουνουπιού είναι ο ιός του Δυτικού Νείλου και η περίοδος που καταγράφονται τα περισσότερα κρούσματα είναι τους μήνες Ιούνιο έως Οκτώβριο. Άλλες ιογενείς λοιμώξεις όπως Δάγκειος πυρετός και ιός Zika που προκαλούνται επίσης από τσίμπημα κουνουπιού δεν είναι ενδημικές στη χώρα μας, δηλαδή τα κρούσματα που έχουν καταγραφεί προέρχονται από άτομα που ταξίδεψαν σε χώρες που είναι ενδημικές αυτές οι ασθένειες.

Συμπτώματα και προειδοποιητικά σημεία για τον ιό του Δυτικού Νείλου

Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν μεταδίδεται από άτομο σε άτομο. Οι κύριοι ξενιστές που μπορούν να μεταδώσουν τον ιό είναι τα κουνούπια και τα πτηνά γιατί στα υπόλοιπα θηλαστικά (όπως και στον άνθρωπο) το ιικό φορτίο του ιού στο αίμα δεν επαρκεί για να μεταδοθεί σε άλλο οργανισμό.

Στην πλειονότητά τους, τα κρούσματα δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα, ενώ ένα μικρό ποσοστό των κρουσμάτων μπορεί να παρουσιάσει συμπτώματα ήπιας γριπώδους συνδρομής. Σε περίπτωση που υπάρξει εξάνθημα θα είναι κηλιδοβλατιδώδες, σε κορμό και άκρα, χωρίς κνησμό.

Σε πιο σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν επιπλοκές όπως μηνιγγίτιδα και εγκεφαλίτιδα, με προειδοποιητικά συμπτώματα να είναι ο υψηλός πυρετός, οι διαταραχές στο επίπεδο συνείδησης, η έντονη κεφαλαλγία και οι σπασμοί. Πιο επιρρεπείς είναι οι ανοσοκατασταλμένοι και οι ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας.

Σε περίπτωση που μετά από ένα τσίμπημα κουνουπιού εμφανιστούν κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα είναι αναγκαίο να γίνει ιατρική εκτίμηση για την αποφυγή πιθανών επιπλοκών.

Αλλεργική αντίδραση στο τσίμπημα: πότε είναι σοβαρή;

Το τσίμπημα από κουνούπι προκαλεί μια φυσιολογική αντίδραση στο δέρμα που δεν θα πρέπει να μας ανησυχεί. Πρόκειται για μια βλατίδα, δηλαδή ένα έπαρμα, ελαφρώς κόκκινο που προκαλεί έντονη αίσθηση κνησμού.

Συμπτώματα αλλεργικής αντίδρασης

Η περίπτωση να δημιουργηθεί αλλεργική αντίδραση μετά από τσίμπημα κουνουπιού είναι σπάνια. Σε περίπτωση όμως που συμβεί, μπορεί να παρατηρηθούν τα εξής:

Εξάνθημα σε όλο το σώματα με έντονο κνησμό
Οίδημα κυρίως σε βλέφαρα, χείλη ή γενικά στο πρόσωπο
Ναυτία , γαστρεντερικές διαταραχές
Ταχυκαρδία, υπόταση
Δυσκολία στην αναπνοή

Πιθανή αναφυλαξία: πως να αντιδράσεις

Αν ωστόσο συμβεί επεισόδιο αναφυλαξίας μετά από τσίμπημα κουνουπιού, ο ασθενής πρέπει να μεταφερθεί άμεσα στο κοντινότερο νοσοκομείο ή κέντρο υγείας για χορήγηση αδρεναλίνης. Είναι καλύτερο κάποιος να αναζητήσει ιατρική βοήθεια με το που εμφανιστεί κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα της αλλεργικής αντίδρασης και να μην περιμένει την εμφάνιση πιο επικίνδυνων συμπτωμάτων, όπως η δυσκολία στην αναπνοή. Μην ξεχνάμε ότι σε πιθανή αναφυλακτική αντίδραση κάθε λεπτό είναι σημαντικό!

Ποια αλοιφή να χρησιμοποιήσω σε τσίμπημα κουνουπιού;

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, υπάρχουν τόσο φαρμακευτικές όσο και πιο φυσικές επιλογές για να ανακουφίσουμε τα συμπτώματα από τα τσιμπήματα των κουνουπιών, αναλόγως πάντα της σοβαρότητας των συμπτωμάτων και της προτίμησης του καθενός.

Φαρμακευτικές επιλογές

Κορτιζονούχες κρέμες ή αλοιφές: ήπιας δράσης κορτικοστεροειδή, όπως για παράδειγμα υδροκορτιζόνη 1%, αποτελούν την πρώτη επιλογή για την μείωση των συμπτωμάτων της φλεγμονής και τη βελτίωση του κνησμού.
Αντιισταμινικά σε κρέμα ή gel: βοηθούν σημαντικά στο αίσθημα κνησμού
Ενυδατική κρέμα ή γαλάκτωμα: με ουσίες όπως η καλαμίνη που βοηθά στη μείωση του κνησμού και του ερεθισμού.

Φυτικές & φυσικές λύσεις

Για το αίσθημα κνησμού και την καταπράυνση του ερεθισμένου δέρματος μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα εξής:

Παγωμένες κομπρέσες για λίγα λεπτά τοπικά στο σημείο του τσιμπήματος
Gel αλόης
Εκχύλισμα βρώμης
Μαγειρική σόδα με λίγο νερό

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς για τα τσιμπήματα σε βρέφη και παιδιά

Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν τα βρέφη και τα παιδιά καθώς το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν έχει αναπτύξει την ίδια αντοχή με των ενηλίκων. Επίσης, έχουν την τάση να ξύνονται πιο ανεξέλεγκτα με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα για δευτερογενή μόλυνση του τσιμπήματος.

Αντιμετώπιση και προϊόντα ασφαλή για βρέφη και παιδιά

Οι πρώτες ενέργειες που αναφέρθηκαν παραπάνω είναι ίδιες. Στην περίπτωση που χρειάζεται να δοθεί και τοπική αγωγή, είναι καλύτερο να δοθεί πρώτα μια ενυδατική κρέμα π.χ. με καλαμίνη, και σε περίπτωση που τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται, να γίνει χρήση τοπικού κορτικοστεροειδούς, πάντα όμως μετά από σύσταση παιδιάτρου ή δερματολόγου.

Πότε χρειάζεται παιδίατρος

Συνήθως η αντιμετώπιση ενός τσιμπήματος είναι απλή. Υπάρχουν όμως κάποιες περιπτώσεις που η εκτίμηση του παιδιάτρου είναι απαραίτητη για την καλύτερη διαχείριση της κατάστασης. Πιο συγκεκριμένα:

Συμπτώματα όπως πυρετός ή έντονη αδιαθεσία και ανησυχία
Το οίδημα έχει εξαπλωθεί πέραν του σημείου που βρίσκεται το τσίμπημα
Το τσίμπημα βρίσκεται σε ευαίσθητα σημεία όπως κοντά στο μάτι ή το στόμα
Σημεία και συμπτώματα δευτερογενούς λοίμωξης όπως για παράδειγμα η εκροή πύου από το σημείο του τσιμπήματος

Πώς να αποφύγετε τα τσιμπήματα κουνουπιών;

Ας δούμε όμως τι μπορούμε να κάνουμε για να αποφύγουμε ή έστω να μειώσουμε τα τσιμπήματα των κουνουπιών.

Τα πιο απλά μέτρα είναι να φοράμε μακριά παντελόνια και μπλούζες τις ώρες αιχμής, να μην βρισκόμαστε δίπλα σε στάσιμα νερά και να προστατεύουμε τους εσωτερικούς χώρους κλείνοντας παράθυρα ή βάζοντας σίτες. Πέραν όμως αυτών των απλών μέτρων μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε εντομοαπωθητικά για ακόμη πιο ενισχυμένη προστασία.

Εντομοαπωθητικά

DEET: το πιο αποτελεσματικό εντομοαπωθητικό, ασφαλές για παιδιά σε συγκεντρώσεις έως 30% και για εγκύους/θηλάζουσες, με την προϋπόθεση να χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες.
Ικαριδίνη: καλή εναλλακτική επιλογή, για εγκύους/θηλάζουσες και για βρέφη άνω των 2 μηνών σε συγκεντρώσεις 5-10%.
Citronella: αρκετά διαδεδομένο αρωματικό έλαιο με περιορισμένη όμως αποτελεσματικότητα.

Σημαντικό για τα παιδιά να μην εφαρμόζονται ποτέ σε σημεία που μπορεί να τα βάλουν στο στόμα τους, όπως δηλαδή στα χέρια, και η χρήση τους να γίνεται πάντα από ενήλικες.